Tips voor het borgen van een GTO-berekening
In dit artikel bespreken we:
Wanneer een gebouw niet voldoet aan de TOjuli-eis (BENG 3) en er geen actieve koeling aanwezig is, kan een GTO-berekening (Grenzen Toelaatbaar Oververhit) worden ingezet als alternatieve toets. Deze berekening, zoals vastgelegd in bijlage BB van de NTA 8800, toetst of de opwarming van verblijfsruimtes in de zomerperiode binnen acceptabele grenzen blijft. Het gaat hierbij niet om een momentopname, maar om een opgeteld aantal uren waarin de binnentemperatuur met een PMV hoger dan 0,5 uitkomt. Als de GTO-score lager is dan 450 uur, wordt voldaan aan de eis.
- De GTO-berekening wordt alleen toegepast als er geen actief koelsysteem is aangebracht. Wordt dit toch toegepast, dan kan er nog steeds een GTO-berekening worden opgesteld, echter adviseren we in dit geval een koellastberekening. Een koellastberekening berekent het benodigde vermogen om de ruimte te koelen. Bij de GTO wordt er slechts een vaste waarde van 25 W/m2 afgetrokken van de totale koelvraag.
- Interne warmtelasten, ventilatiehoeveelheden en bezettingsgraad moeten correct zijn ingevuld. Onrealistische aannames kunnen leiden tot een te gunstig resultaat.
- Zonwering speelt een grote rol in de uitkomst van de GTO. Als deze is meegenomen in de berekening, moet deze ook daadwerkelijk worden geplaatst.
Interpretatie van resultaten
De GTO-score (Grenzen Toelaatbaar Oververhit) is gebaseerd op de Predicted Mean Vote (PMV), een maat voor thermisch comfort. De GTO-score wordt uitgedrukt in equivalente uren dat de thermische comfortgrens wordt overschreden. Deze score mag niet hoger zijn dan 450.
De berekening wordt uitgevoerd voor de periode van 1 mei tot en met 30 september, gebruikmakend van het klimaatreferentiejaar gebaseerd op NEN 5060:2018 (klimaatdata 2012). Er wordt gerekend met een zogeheten warm jaar, met relatief hoge zoninstraling en buitentemperaturen. Gedurende deze maanden wordt elk uur beoordeeld of de PMV groter is dan 0,5. Is dit het geval, dan telt dit uur mee in de GTO-score. Wanneer de PMV groter is dan 2,5, dan wordt dit uur verzwaard meegeteld met een factor 10. Hierdoor tellen ernstige overschrijdingen zwaarder mee dan milde.
In sommige gevallen worden er zeer hoge GTO-waarden gerapporteerd, bijvoorbeeld boven de 2000 uur. Dit komt meestal door een combinatie van beperkte ventilatie, hoge interne warmtelasten, geringe massa van de bouwconstructie en veel directe zoninstraling bijvoorbeeld bij ruimtes op het zuiden zonder zonwering. In zulke gevallen is het risico op oververhitting structureel aanwezig en moeten aanvullende maatregelen worden getroffen, zoals effectieve zonwering of nachtventilatie.
Belangrijk om te weten is dat de GTO-berekening uitsluitend van toepassing is op woningen. Alleen verblijfsruimten binnen woonfuncties komen in aanmerking voor deze toets. In de berekening wordt gewerkt met GTO-zones: dit zijn groepen van verblijfsruimten met vergelijkbare oriëntatie, gebruiksfunctie en bouwkundige kenmerken. Elke GTO-zone moet afzonderlijk voldoen aan de grenswaarde van 450 uur. Een verblijfsruimte mag dus alleen in een zone worden opgenomen als deze representatief is voor de gehele zone.
In het rapport zijn tabellen opgenomen met per GTO-zone de GTO-score. Daarnaast geeft de tabel “zonwering” aan welke maatregelen zijn meegenomen of nog nodig kunnen zijn om het risico op oververhitting te beperken, zoals zonwering of nachtventilatie. Blijkt dat, na het toepassen van zonwerende maatregelen, het aantal GTO uren nog boven de 450 uitkomt, dient er een actief koelsysteem geplaatst te worden.
Tips voor kwaliteitsborgers
De kwaliteitsborger hoeft de GTO-berekening zelf niet te controleren, maar moet beoordelen of de situatie in het gebouw overeenkomt met de invoergegevens in de rapportage. Let op de volgende punten:
- Controleer of er daadwerkelijk géén actieve koeling aanwezig is. Indien wel, kijk of deze dan ook is meegenomen in de GTO berekening.
- Controleer of zonwerende voorzieningen die in de rapportage zijn genoemd ook daadwerkelijk zijn aangebracht.
- Let op ventilatievoorzieningen. Nachtventilatie die is meegenomen in de berekening moet ook in het ontwerp aanwezig zijn.
- Controleer of de ruimten die zijn opgenomen binnen een GTO-zone inderdaad overeenkomen met de berekende configuratie.
Door deze elementen te controleren, kan de kwaliteitsborger vaststellen of het risico op oververhitting in de praktijk voldoende is beheerst en of de bouwuitvoering overeenkomt met de berekende uitgangspunten.
